Stress maakt ons egocentrisch

Gepubliceerd op 7 april 2026 om 10:44

De afgelopen tijd ben ik me bewuster geworden van iets wat ik overal om me heen zie gebeuren.
In gezinnen, in families, in organisaties, bij instanties, op straat.
En ook in mezelf.

We leven in een tijd waarin veel mensen in de overlevingstand zijn terechtgekomen. En het maakt ons egocentrisch.

Niet omdat we slechte mensen zijn.
Niet omdat we geen hart hebben.
Maar omdat het leven voor velen van ons zwaar is geworden.
Druk, onzekerheid, angst, prestatiedruk, financiële zorgen, gezondheidsproblemen, complexe systemen… het vraagt veel van ons zenuwstelsel en van ons bewustzijn.

Wanneer een mens in de stressmodus komt, gebeurt er iets heel natuurlijks:
ons bewustzijn vernauwt. We richten ons dan meer op onszelf. Op wat er direct nodig is om het hoofd boven water te houden. We worden minder ontvankelijk voor de wereld om ons heen.
Minder gevoelig voor wat een ander nodig heeft. Niet uit onverschilligheid, maar uit overbelasting. Dit is geen oordeel. Het is hoe het menselijk systeem werkt.

Wanneer het lichaam en het brein in overlevingsstand staan, gaat alle energie naar veiligheid en controle. Dan is er minder ruimte voor empathie, voor verbinding, voor zorg dragen voor elkaar.
Dan leven we niet vanuit vertrouwen, maar vanuit angst.

En als steeds meer mensen in die stand terechtkomen, verandert de hele samenleving. Dan wordt het al snel een ‘ieder voor zich’-wereld. Een wereld waarin regels en tijd belangrijker lijken te zijn dan mensen. Waar systemen leidend worden en het hart op de achtergrond raakt. Waar we langs elkaar heen leven, terwijl we diep van binnen juist verlangen naar verbinding.

Toch geloof ik dat dit geen definitieve toestand is. Het is een signaal. Een uitnodiging om wakker te worden. Want bewustzijn begint bij zien wat er gebeurt, in onszelf en in de wereld. Wanneer we begrijpen dat we in de overlevingstand zitten, ontstaat er de mogelijkheid om een andere keuze te maken. Niet vanuit schuld of verwijt, maar vanuit inzicht.

De weg terug naar een SAMENleving begint bij kleine bewegingen in onszelf. Bijvoorbeeld even echt luisteren wanneer iemand zijn verhaal vertelt. Een bericht sturen naar iemand die het moeilijk heeft. Vertragen in plaats van haasten. Onze aandacht terugbrengen naar ons lichaam en onze adem. Mild zijn voor onszelf wanneer we merken dat we gespannen of afgesloten zijn.

Elke keer dat we uit de stressmodus stappen en terugkeren naar rust en vertrouwen, openen we ons bewustzijn weer een stukje. En met een open bewustzijn ontstaat vanzelf meer empathie, betrokkenheid, zorg en meer menselijkheid.

Een samenleving verandert niet in één keer. Ze verandert mens voor mens. Misschien is dat wel de uitnodiging van deze tijd. Dat we leren herkennen wanneer we in overleven zitten en dat we de moed hebben om terug te keren naar de waarheid van ons hart. Niet alleen voor onszelf, maar ook voor elkaar. Want uiteindelijk zijn we geen losse eilandjes. We zijn met elkaar verbonden.

En juist in een tijd waarin het soms voelt alsof iedereen voor zichzelf vecht, is het misschien belangrijker dan ooit om weer te oefenen in samen mens zijn.

Ik doe dat door tijd te nemen voor mezelf. Ik heb nu twee weken vrij genomen en heb me terug getrokken op een fijne natuurplek om uit te rusten van maandenlang hard werken en dragen. Door dit te doen, stap ik uit de overlevingstand en keer ik terug naar de stilte in mij. In deze stilte land ik in mijn lijf en in mijn hart en voel ik verbinding met mezelf. Deze verbinding is nodig om mij weer beter te kunnen verbinden met de wereld om mij heen. Dan heb ik weer ruimte in mijn hoofd en hart voor de ander.

Nou hoef je natuurlijk niet steeds twee weken vrij te nemen. Het helpt ook om iedere dag even een momentje te pakken voor jezelf en in te tunen bij jezelf, bijvoorbeeld in de ochtend als je wakker wordt. Een meditatiemomentje. Een wandeling buiten in je eentje tijdens je pauze. Een moment van verstilling in de avond, al is het maar vijf minuten.

Jaren geleden, tijdens een retraite in een spiritueel centrum, klonk er iedere 55-ste minuut een gong. Iedereen legde dan alles neer waar hij/zij mee bezig was en keerde naar binnen. Vijf minuten lang richtten we onze aandacht naar onszelf. Ik voelde mezelf dan weer en kwam meteen in die paar minuten tot rust. Om na die vijf minuten weer verder te gaan met waar ik mee bezig was. Ik merkte dat ik daardoor veel meer innerlijke rust kon behouden, en mezelf niet in gejaagdheid en drukte verloor.

 Simpelweg regelmatig alle afleiding loslaten en je aandacht naar binnen keren, zorgt er voor dat  je jezelf weer kunt voelen en uit de stressmodus komt. Dan kan je weer ruimte ervaren en opent je bewustzijn. Je landt in je hart en vanuit je hart ga je als vanzelf je weer verbinden met de mensen, dieren en natuur om je heen.

Dit is iets wat we alleen zelf kunnen doen. Het deurtje gaat van binnenuit open. Maar we kunnen elkaar wel inspireren deze weg terug naar SAMENleven te gaan. Doe je mee?

In liefde,

Eline

Reactie plaatsen

Reacties

Er zijn geen reacties geplaatst.